01
De drie machines
Drie totaal verschillende karakters: een sportieve 2T-Spaanse, een Nederlandse 2T-werkpaard en een moderne 4T-instapper. Het verschil tussen tweetakt (2T) en viertakt (4T) bepaalt bijna elk onderhoudspunt in deze gids — let dus op de 2T en 4T labels.
Derbi Senda
Tweetakt · sportief · luchtgekoeld of vloeistof
- Motor
- 2T, Minarelli AM6
- Smering
- Aparte olietank (automix)
- Versn.
- 5/6 versnellingen
- Koeling
- Vloeistof (Senda R/DRD)
- Let op
- Oliepomp ontluchten
Tomos Quadro A35
Tweetakt · automaat-koppeling · robuust
- Motor
- 2T, Tomos A35
- Smering
- Olietank óf mengsmering
- Versn.
- Automaat (centrifugaal)
- Koeling
- Lucht
- Let op
- E50-blok, simpele bouw
Hanway Raw 50
Viertakt · scrambler-stijl · modern
- Motor
- 4T, 50cc EFI/carb
- Smering
- Carterolie (verversen!)
- Versn.
- Handgeschakeld
- Koeling
- Lucht
- Let op
- Klepspeling, oliepeil
Vuistregel: 2T verbrandt olie mee (tank óf mengsmering), heeft géén carterolie om te verversen, maar wél een uitlaat die dichtslibt. 4T heeft echte motorolie in het carter die je periodiek ververst, plus klepspeling die je afstelt.
02
Gereedschap & vloeistoffen
Met deze basisset doe je 90% van het werk in deze gids. Koop liever één goede dopsleutelset dan tien losse sleutels.
Basis gereedschap
- Dop- en ringsleutels 8–17 mm
- Bougiesleutel (16 of 21 mm)
- Voelermaat (klepspeling & bougie)
- Momentsleutel (5–25 Nm)
- Inbussleutels + Torx
- Tang, zijkniptang, multimeter
Vloeistoffen & verbruik
- 2T Tweetaktolie (semi-/volsynth.)
- 4T Motorolie 10W-40 4-takt
- Versnellingsbakolie (2T-blok)
- Koelvloeistof (Senda vloeistofgek.)
- Remvloeistof DOT 4
- Kettingspray + contactspray
Slijtdelen op voorraad
- Bougie (juiste warmtegraad)
- Luchtfilter(element)
- 4T Oliefilter / zeefje
- Remblokken / -schoenen
- Gloeilampen + zekeringen
- Kabels (gas/koppeling) reserve
Veiligheid eerst
- Motor koud laten vóór uitlaatwerk
- Bril bij perslucht / remmenreiniger
- Benzine = damp; geen vonk/sigaret
- Brommer stevig op standaard/bok
- Accu loskoppelen bij elektrawerk
03
Onderhoudsschema
Intervallen zijn richtlijnen — rijd je veel stof, korte ritten of vol gas, halveer ze dan. Filter op motortype via de labels.
| Onderhoudspunt | Type | Interval | Waar op letten |
|---|---|---|---|
| Bandenspanning & -profiel | 2T+4T | Wekelijks | ±2,0 bar, geen scheuren, profiel >1,6 mm |
| Kettingspanning & smering | 2T+4T | 500 km | ±2 cm speling, smeren ná de rit (warm) |
| Remmen & remvloeistof | 2T+4T | 1.000 km | Bloklaagdikte, drukpunt, geen lekkage |
| Bougie controleren/vervangen | 2T+4T | 2.000 km | Kleur lezen, elektrode-afstand 0,6–0,7 mm |
| Luchtfilter reinigen | 2T+4T | 2.000 km | Schuimfilter: wassen + filterolie |
| Carterolie verversen | 4T | 2.000–3.000 km | Warm aftappen, juiste hoeveelheid & peil |
| Versnellingsbakolie | 2T | 5.000 km | Apart van benzine; juiste vulhoeveelheid |
| 2T-olietank / oliepomp | 2T | Elke tankbeurt | Niveau checken; pomp ontluchten na werk |
| Uitlaat ontkoold | 2T | 5.000–8.000 km | Demper uitbranden/reinigen bij vermogensverlies |
| Klepspeling afstellen | 4T | 5.000 km | Koude motor, voelermaat, fabrieksspec |
| Koelvloeistof niveau/peil | 2T | Maandelijks | Alleen vloeistofgekoeld (bv. Senda R) |
| Kabels & bowdenkabels | 2T+4T | 5.000 km | Smeren, soepel laten lopen, speling stellen |
| Bouten nalopen (motor/wiel) | 2T+4T | 5.000 km | Op moment; trillingen draaien dingen los |
04
Stappenplannen
Klik een klus open. Elk plan heeft tijd, moeilijkheid en motortype. Volg de stappen op volgorde — sla geen veiligheidsstap over.
2T+4T Bougie controleren & vervangen ›
- Laat de motor afkoelen. Trek de bougiekap eraf (trek aan de kap, niet aan de kabel).
- Draai de bougie los met de bougiesleutel, tegen de klok in.
- Lees de kleur: licht/roodbruin = goed · zwart-roetig = te rijk/choke · wit-grijs = te arm/te heet (gevaar!).
- Stel de elektrode-afstand op 0,6–0,7 mm met de voelermaat (voorzichtig buigen).
- Draai de nieuwe/schone bougie met de hand in tot hij aanloopt — zo voorkom je schade aan het schroefdraad.
- Trek aan met de sleutel: ±12–15 Nm, oftewel handvast + kwartslag.
- Druk de kap er stevig terug op tot een klik. Start en luister of hij rond loopt.
Witte, geblakerde bougie bij een 2T wijst vaak op een te arm mengsel — blijven rijden kan vastlopers veroorzaken. Eerst oorzaak zoeken (zie flowchart 05).
2T+4T Luchtfilter reinigen ›
- Open het filterhuis (clips of schroeven) en haal het schuimelement eruit.
- Was het schuim uit in lauw sop of filterreiniger tot al het vuil eruit is.
- Knijp droog in een doek — niet wringen, dat scheurt het schuim.
- Doordrenk licht met filterolie en knijp overtollige olie eruit (vangt stof, blokkeert niet).
- Controleer de afdichting van het huis en plaats het element terug.
- Sluit het huis. Een schoon filter herstelt vaak een rijk/slap lopende motor.
Papieren filters niet wassen — vervangen. Sponsfilters wél herbruikbaar mét filterolie.
2T+4T Ketting spannen & smeren ›
- Zet de brommer op de standaard zodat het achterwiel vrij draait.
- Duw de ketting midden tussen de tandwielen op en neer: speling moet ±2–3 cm zijn.
- Te strak/te slap? Draai de achteras-moer los en verstel de kettingspanners links én rechts even ver (kijk naar de uitlijnstreepjes).
- Controleer dat het wiel recht staat; draai de asmoer weer vast op moment.
- Maak de ketting schoon met een doek; spuit daarna kettingspray op de binnenkant terwijl je het wiel draait.
- Laat 10 min intrekken vóór je rijdt, anders slingert het vet eraf.
Een te strakke ketting sloopt lagers en tandwielen; te slap kan eraf springen. Smeer altijd op een warme ketting ná de rit.
4T Carterolie verversen (viertakt) ›
- Rijd de motor kort warm (olie loopt dan beter uit), zet daarna uit.
- Zet een opvangbak onder de aftapplug; draai de plug eruit en laat volledig leeglopen.
- Reinig de aftapplug en het magneetje (vangt metaaldeeltjes). Controleer de ring/dichting.
- Draai de plug terug op moment, niet te strak (aluminium carter).
- Vul via de vuldop de juiste hoeveelheid 4-taktolie (zie fabrieksspec, meestal 0,8–1,0 L).
- Controleer het peil met het peilstokje of kijkglas — tussen min en max, motor recht.
- Voer oude olie af bij het milieustation. Nooit in het riool.
Dit geldt alleen voor de Hanway (4T). Giet nooit 4-taktolie in het carter van een 2T-blok — dat heeft aparte versnellingsbakolie.
2T Versnellingsbakolie verversen (tweetakt) ›
- Motor licht warm rijden. Brommer recht zetten op de bok.
- Plaats opvangbak; draai de aftapplug onderaan het blok los en laat leeglopen.
- Reinig en monteer de aftapplug met goede dichting.
- Vul via de vulopening de juiste hoeveelheid bakolie (Derbi AM6 ±~700 ml; check jouw spec).
- Controleer het niveau (vulplug-methode of peilglas) en sluit af.
- Proefrit: schakelen moet soepel en stil zijn.
Dit is de olie die de versnellingsbak en koppeling smeert — los van de 2T-olie die meeverbrandt. Beide bestaan naast elkaar op een 2T.
4T Klepspeling afstellen (viertakt) ›
- Koude motor (belangrijk — warm geeft verkeerde meting). Verwijder de klepdeksels.
- Draai de motor met de hand tot de zuiger op het bovenste dode punt staat in de compressieslag (beide kleppen dicht, speling voelbaar).
- Schuif de voorgeschreven voelermaat tussen klep en tuimelaar — hij moet met lichte weerstand passen.
- Te krap/te ruim? Borgmoer los, stelschroef draaien tot de juiste speling, borgmoer weer vast terwijl je de stand vasthoudt.
- Meet opnieuw na het borgen — borgen verschuift vaak de afstelling.
- Herhaal voor in- en uitlaatklep; monteer de deksels met nieuwe pakking indien nodig.
Te krappe kleppen branden in (vermogensverlies, schade); te ruime kleppen tikken. Twijfel je over BDP/compressieslag? Vraag het na of laat het de eerste keer voordoen.
2T Oliepomp / olietank ontluchten ›
- Vul de olietank bij. Lucht in de oliepompleiding = geen smering = vastloper-risico.
- Zoek de ontluchtingsschroef op de oliepomp (Derbi/Minarelli AM6).
- Draai de schroef los tot er olie zónder luchtbellen uitkomt; vang op met een doek.
- Draai de schroef weer dicht zodra de stroom belvrij is.
- Controleer/borg de pompkabel: bij vol gas moet de pomp volledig opentrekken.
- Twijfel je? Rijd de eerste kilometers met wat extra olie in de tank als veiligheidsmarge.
Een 2T zonder smering loopt binnen kilometers vast. Twijfel je over de oliepomp, rijd dan tijdelijk op mengsmering (olie in de benzine) tot het opgelost is.
2T+4T Remmen controleren & ontluchten ›
- Controleer de bloklaagdikte; minder dan ±2 mm = vervangen.
- Voelt de hendel sponzig? Dan zit er lucht in — ontluchten nodig.
- Vul het reservoir met verse DOT 4 (nooit oude of vermengde vloeistof).
- Slangetje op het ontluchtnippel, ander eind in een bakje vloeistof.
- Knijp hendel in en hou vast, open nippel (vuil/lucht stroomt uit), sluit nippel, laat hendel los. Herhaal tot belvrij.
- Hou het reservoir steeds bij — leeg = opnieuw lucht erin.
- Sluit af, test op een hard drukpunt vóór je gaat rijden.
Remvloeistof vreet lak aan en is hygroscopisch. Mors niet en gebruik altijd verse DOT 4 uit een dicht busje.
05
Probleem-flowcharts
Kies een symptoom. Volg de pijlen: oranje ruiten zijn vragen, groene blokken zijn oplossingen, rode blokken betekenen "stop / specialist". Werk altijd van boven naar beneden.
Brommer start niet
VraagBrandstof in de tank & kraan open?
Nee
Tank vullen / brandstofkraan op ON. 2T: olie genoeg?
Ja
TestVonk op de bougie? (bougie eruit, op massa, starten)
Geen vonk
Bougie nat/zwart? Schoonmaken of vervangen. Bougiekap & bedrading checken.
VraagNog geen vonk?
Ontsteking: bobine / CDI / pickup laten meten.
Wel vonk
Krijgt hij brandstof? Choke gebruiken bij koude start.
Carb schoonmaken / sproeier vrij. Verstopt = verstuiven lukt niet.
Geheugensteun: brandstof · vonk · compressie — één van die drie ontbreekt altijd.
Slaat af / hapert
VraagGebeurt het bij stationair, of juist onder gas?
Stationair
Stationair te laag afgesteld of vuile carb.
Stationairschroef iets hoger; carb reinigen.
Onder gas
VraagBougie zwart (rijk) of wit (arm)?
Zwart
Luchtfilter reinigen · choke open · sproeier kleiner.
Wit
Lucht lekt of brandstoftekort.
Valse lucht / inlaatrubber & pakkingen checken. 2T: smering borgen!
Een 2T die plots afslaat + moeilijk weer start: denk aan beginnende vastloper door te arm/te heet.
Trekt slecht / haalt snelheid niet
VraagLoopt hij wél rond, maar mist 'ie kracht?
Ja, mist kracht
CheckLuchtfilter & uitlaat schoon?
Vies
Filter reinigen; 2T-uitlaat ontkolen.
Schoon
Bougie oud? Variateur/koppeling versleten? (Tomos automaat)
Compressie meten — laag = zuiger/segmenten.
Slipt / loeit
Koppeling of variateur slipt.
Koppeling/rollen nakijken; ketting niet te strak.
2T-klassieker: dichtgeslibde uitlaat geeft sluipend vermogensverlies. Ontkolen helpt vaak wonderen.
Rookt veel / wordt te heet
VraagWitte/blauwe rook of juist oververhitting zonder rook?
Blauwe rook
2T Wat rook is normaal. Véél rook = te veel olie / verkeerde mengverhouding.
Oliepomp-afstelling & mengverhouding checken. 4T: olie in verbranding = segmenten/klepkeerring.
Heet/geen rook
VraagVloeistofgekoeld (Senda R)?
Ja
Koelvloeistof-niveau, lucht in systeem, pomp/thermostaat.
Lucht
Te arm mengsel of koelribben vuil → vastloper-gevaar. Direct stoppen & nazien.
Oververhitting bij een 2T is een rode vlag: te arm = te heet = vastloper. Niet doorrijden.
Geen licht / niets reageert
VraagReageert er helemaal niets (ook geen claxon/licht)?
Niets
Zekering & accu eerst.
CheckZekering heel? Accu ≥12V?
Nee
Zekering vervangen / accu laden of vervangen.
Ja
Massapunt & contactslot nameten; corrosie op connectoren.
Eén ding stuk
Losse stuk = lamp/kabel/connector.
Gloeilamp, fitting & massa van dát onderdeel checken.
90% van brommer-elektrastoringen = corrosie, slechte massa of een gesprongen zekering. Begin daar.
06
Snelle storingstabel
Voor onderweg: symptoom → meest waarschijnlijke oorzaak → eerste actie.
| Symptoom | Waarschijnlijke oorzaak | Eerste actie |
|---|---|---|
| Start moeilijk koud | Choke niet gebruikt / zwakke vonk | Choke dicht bij start, bougie checken |
| Start moeilijk warm | Verzopen / te rijk | Vol gas zonder choke, even doorslingeren |
| Slaat af bij stoppen | Stationair te laag / vuile carb | Stationairschroef iets hoger |
| Inhouden bij optrekken | Vuile sproeier / luchtfilter | Filter & carb reinigen |
| Plotseling stilvallen 2T | Vastloper / geen smering | Stop direct, motor af laten koelen, niet forceren |
| Blauwe rook 4T | Olie langs segmenten/klepkeerring | Oliepeil checken, specialist nazien |
| Piepende remmen | Glad geworden blokken / vuil | Blokken opruwen of vervangen |
| Sponzige remhendel | Lucht in leiding | Remmen ontluchten (zie 04) |
| Ketting springt eraf | Te slap / versleten tandwiel | Spanning stellen, set vervangen |
| Tikkend geluid 4T | Klepspeling te ruim | Klepspeling afstellen (koud) |
| Geen licht, motor loopt | Gesprongen lamp / massa | Lamp & massapunt checken |
| Niets reageert | Zekering / accu | Zekering vervangen, accu meten |
07
Begrippen
De termen die telkens terugkomen, kort uitgelegd.
Motor & smering
- 2T / tweetakt — arbeidsslag elke omwenteling; olie verbrandt mee.
- 4T / viertakt — vier slagen; aparte carterolie die je ververst.
- Mengsmering — olie meng je zelf in de benzine (bv. 1:50).
- Automix / oliepomp — pomp doseert 2T-olie uit aparte tank.
- Vastloper — zuiger grijpt vast in cilinder door te weinig smering/te heet.
Brandstof & lucht
- Rijk mengsel — te veel benzine; zwarte bougie, rook, slap.
- Arm mengsel — te weinig benzine; witte bougie, heet, gevaarlijk.
- Sproeier — kalibreert brandstof in de carburateur.
- Valse lucht — lucht lekt langs pakking → te arm.
- Choke — verrijkt mengsel voor koude start.
Aandrijving
- Variateur — traploze overbrenging (Tomos automaat).
- Centrifugaalkoppeling — koppelt automatisch in bij toeren.
- Speling — bewust gelaten ruimte (ketting, klep, kabel).
- BDP — bovenste dode punt; zuiger helemaal boven.
Ontsteking & elektra
- CDI — ontstekingskastje dat de vonk timet.
- Bobine — zet laagspanning om in vonkspanning.
- Pickup — sensor die de positie van het vliegwiel leest.
- Massa — minpool/aardpunt; slechte massa = grillige storingen.